Linux
| Linux | |
|---|---|
 | |
| Şirket/geliştirici: | Linus Torvalds, Richard Stallman, GNU Projesi ve binlerce gönüllü |
| Lisans: | GPL (Genel Kamu Lisansı) |
| Web sitesi: | kernel.org |
Linux, (telaffuz: Linuks) Unix’e fikirsel ve teknik anlamda atıfta bulunarak geliştirilmiş; açık kaynak kodlu, özgür ve ücretsiz bir işletim sistemi çekirdeğidir. Çekirdeğin kaynak kodları GNU Genel Kamu Lisansı çerçevesinde özgürce dağıtılabilir, değiştirilebilir ve kullanılabilir.
Çok geniş bir donanım desteğine sahip olan Linux çekirdeği; netbook, dizüstü bilgisayar, sunucu bilgisayarlar, iş istasyonu, akıllı telefon, masaüstü bilgisayarlar, gömülü cihazlar gibi hemen her platformda tam bir uyum içerisinde çalışabilmektedir.
Linux, bir işletim sistemi çekirdeğidir (kernel), dolayısıyla bir çekirdek olarak son kullanıcı için bir anlam ifade etmemektedir. Bunun sebebi bir masaüstü ortamı, Web tarayıcı, ofis seti gibi temel yazılımların çekirdek içinde sunulmamasından kaynaklanmaktadır. Özgürce dağıtılan Linux çekirdeği, Pardus gibi dağıtım ekipleri tarafından dağıtımın hitap ettiği kitleye göre hazırlanmakta ve son kullanıcıya bir yazılımlar bütünü halinde sunulmaktadır.
Son kullanıcıya hitap etmek amacıyla geliştirilmekte olan dağıtımlarda KDE, Gnome gibi bir masaüstü ortamı, Mozilla Firefox gibi bir web tarayıcı, LibreOffice gibi bir ofis seti, Gimp gibi bir grafik işleme yazılımı gibi gözde özgür yazılımlar paketlenerek, son kullanıcıya sunulmaktadır.
Bir kısım kitle tarafından "Linux" kelimesiyle ifade edilen çekirdek, bir kısım kitle tarafından da GNU Projesi yazılım ve araçlarını içermesi nedeniyle "GNU/Linux" diye ifade edilmekte, bu söz grubuyla adlandırılmaktadır.
Konu başlıkları |
Tarihçe
Linux, Finlandiyalı bir üniversite öğrencisi olan Linus Torvalds tarafından, daha eski işletim sistemlerinden birisi olan UNIX'ten esinlenerek 1991 yılında geliştirilmeye başlanmıştır. Linus halen çekirdek geliştirme ekibindedir.
Unix
Linux'un esinlendiği Unix işletim sistemin temelleri, 1965 yılında MIT (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü), AT&T Bell Labs ve General Electric'in ortak çalışmasıyla geliştirilmiş MULTICS projesiyle atılmıştır. Birinci sürümü Assembler proglama dili ile yazılmış olan Unix, Dennis Ritche’in yaptığı çalışmalar ile C programlama diline aktarılmıştır. Çeşitli donanımlara bu sayede uyum sağlayabilir hale getirilmiştir.
GNU
UNIX işletim sisteminin 1980'lerin başında özel lisanslar ile pazarlamaya başlaması üzerine, 1983 Eylül ayında Richard Stallman tarafından, amacı UNIX benzeri ve parasız dağıtılabilen bir işletim sistemi ortaya çıkarmak olan GNU projesi başlatılmıştır. Açılımı GNU’s Not Unix (GNU Unix değildir) dir. Bu ismi almasındaki sebep de tasarımının Unix'e benzerken kendisinin özgür yazılım olması ve herhangi bir Unix kodunu içermemesidir.
Proje’nin geliştirilmesi, GNU Tasarısı tarafından gerçekleştirilmekte olup, bu tasarı altında birçok GNU belge ve yazılımları bulunur. Proje, günümüz itibarıyla etkin olarak geliştirilmeye devam etmektedir. Evvelden çekirdek olarak kullanılması planlanan GNU/Hurd, teknik ve fikirsel aksaklıklardan ötürü tamamlanamamıştır GNU Projesi'nin bu eksiğini de Linux çekirdeği doldurmuştur. Çünkü GNU projesi çerçevesinde yaratılacak olan Unix benzeri işletim sisteminin çoğu parçaları bitmişti. Yapılmayan en önemli parça işletim sisteminin çekirdeği idi. Bu eksik Linux tarafından kapatılmış oldu.
Linux dağıtımları
Dağıtım kavramı, özgür yazılım felsefesinin çok alternatifli dünyasının bir sonucu olarak ortaya çıkmış, Linux'a özgü bir terimdir. "Linux dağıtımı" ile vurgulanan aslında tam bir işletim sistemi olarak çalışır hale gelmiş bir özgür yazılım projeleri topluluğudur.
Şu anda GNU yazılımlarını ve diğer özgür yazılımları bir araya getiren ve tüm bunları bir Linux çekirdeği ile beraber toplu, derlenmiş ve kurulumu çok kolay bir işletim sistemi olarak piyasaya süren irili ufaklı birçok Linux dağıtımı mevcuttur. Bunlardan önce çıkan bazı dağıtımlar şunlardır:
Dağıtımların her biri Linux çekirdeği kullandığı için Linux olarak da adlandırılırlar.
Masaüstü ortamları
Linux dağıtımlarının, kullanıcılar için asıl görünen yüzünü teşkil eden parçası, dağıtımın kullandığı masaüstü ortamıdır. Başta KDE ve Gnome olmak üzere Xfce, E17, LXDE Linux için yazılmış, yaygın kullanılan masaüstü ortamlarıdır.
Örneğin Pardus öntanımlı olarak KDE masaüstü ortamı ile birlikte gelmektedir. ÇoMaK projesi tamamlandığında KDE dışında Gnome, Xfce, E17, LXDE masaüstü ortamları ve pencere yöneticileri de depolardan indirilerek kullanılabilecektir.
Kullanım alanı
Linux, özellikle sunucu pazarında kullanım oranıyla Windows, Mac OS X gibi rakip işletim sistemlerinin açık ara önündedir. Masaüstü ve taşınabilir bilgisayarlar üzerindeki pazar payıysa henüz beklenen düzeyde değildir. Akıllı telefon sektöründe ise Linux tabanlı Andorid işletim sistemi günümüzde yılı içi akıllı telefon satışları göz önüne alındığında pazar lideridir(Kaynak:Gartner). Genel kullanım oranındaki pazar payı ise birinciliğe doğru hızla ilerlemektedir.
Açık kaynaklı olması çekirdek yapı üzerine uygulama geliştirmeyi kolaylaştırmaktadır. Bundan dolayı Linux farklı amaçlar dâhilinde kullanılır. Cep telefonlarında, cep bilgisayarlarında, dizüstü bilgisayarlarda, masaüstü bilgisayarlarda, iş istasyonlarında ve sunucularda kullanımaktadır. Her amaç için farklı bir GNU/Linux dağıtımı bulmak mümkündür.
Linux tabanlı mobil işletim sistemleri
- Android: Google tarafından akıllı telefon vb. cihazlar için geliştirilen, Linux çekirdeğini kullanan, açık kaynak kodlu bir mobil platform.
- Maemo: Nokia tarafından, akıllı telefon vb. cihazlar için geliştirilen, Linux çekirdeğini kullanan, açık kaynak kodlu bir mobil platform.
- WebOS: HP'nin Palm cihazlar için geliştirdiği, Linux çekirdeğini kullanan mobil platformu
Destekleyen kuruluşlar
Şu anda neredeyse tüm üniversite bilgi işlem merkezleri, bunların yanında Google, NASA, IBM, Yahoo!, HP, Boeing, HSBC, CitiBank, Intel, Red Hat, Nokia, Siemens, Samsung, Motorola, General Motors, AMD, TÜBİTAK, Novell, Oracle gibi çok büyük kuruluşlar GNU/Linux kullanmakta ve Linux ve özgür yazılımların geliştirme süreçlerine etkin katkıda bulunmaktadırlar.
İlgili maddeler
Dış bağlantılar
- Linux.org (İngilizce)
- The Linux Foundation (İngilizce)
- Distro Watch (İngilizce)
- Linux.org.tr (Türkçe)
- Neden Linux Daha İyidir? (Türkçe)
- Linux Dağıtımları Belgesi (Türkçe)
