NASIL:Windows'tan Pardus'a geçiş
PardusWiki, özgür ansiklopedi
Konu başlıkları |
Bu yazı bilgisayar kullanmaya Windows ile başlamış olan ve uzun süreler Windows üzerinde çalışan kişilerin Pardus'a geçişleri için bir ön hazırlık olarak yazılmıştır.
[değiştir] Linux nedir ?
Birçoğumuz Windows ile bilgisayarla tanıştık ve bilgisayar denince aklımıza Windows geldi. Halbuki biz (gözlerini Windows'ta açmış kullanıcılar) bunları düşünürken bilmediğimiz bir işletim sistemi (Linux) bir gönüllü ordusu tarafından geliştirilmeye devam ediyordu.
Linux işletim sisteminin kökeni aslında daha da eskilere dayanan başka bir işletim sistemi UNIX'den gelmekte ancak onun çekirdeğinin türevi olan Minix'in bir üniversite öğrencisi olan Linus Torvalds tarafından geliştirilmiş bir halidir.
Aslında "Linux", işletim sisteminin çekirdeğidir. Yani o gördüğümüz pencereler ve pek çok program; bu çekirdek üzerinde çalışan, Linux için yazılmış uygulamalardır. Çekirdek, bir çok donanıma destek veren, bilgisayar ile asıl iletişimi sağlayan, işletim sisteminin temel parçasıdır. Ancak bu çekirdek tek başına bir anlam ifade etmez. Linux'u masaüstünde kullanılabilir hale getiren, çekirdek etrafında toplanmış özgür yazılımlar topluluğudur. Linux dağıtımlarının üç temel parçası vardır;
- Linux Çekirdeği (Bir tanedir değişmez)
- Kabuk (Bash, sh, ksh, csh, tcsh gibi)
- Masaüstü Ortamı (KDE, Gnome, XFce gibi)
[değiştir] Pardus, Ulusal bir Linux Dağıtım Projesi'dir
Pardus, TÜBİTAK-UEKAE (Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü) bünyesinde yürütülen, Linux tabanlı bir işletim sistemi geliştirme projesidir.
Pardus, bünyesinde; Linux Çekirdeği, üzerine eklenmiş Bash kabuğu, KDE masaüstü ortamı ve özgün Pardus Projeleri'ni barındırır.
Burada KDE, Windows'un asıl görünen yüzü olan pencere sistemi ve masaüstü uygulamalarının karşılığı niteliğindedir. Tabi Linux dağıtımları için KDE dışında Gnome, XFce gibi alternatifler de vardır. Bunlar içinde KDE; içinde barındırdığı uygulamaların çeşitliliği ve bütünlüğü nedeniyle diğer pencere sistemlerine göre daha gelişkin bir masaüstü ortamı sunmaktadır. Bu yüzden Pardus da masaüstü ortamı olarak KDE tercih edilmiştir.
Bash Kabuğu ise, Windows'tan tanıdığımız Komut İstemi Penceresi olan MS-DOS'un karşılığı niteliğindedir. Yani metin tabanlı komutlar ile çalışabilmemizi sağlayan siyah bir ekrandır.
[değiştir] Pardus'a geçerken nelerle karşılaşacağız, nasıl çözüm bulacağız?
Windows'taki Bilgisayarım ve Belgelerim klasörlerinin karşılığı Pardus'ta masaüstünde görebileceğiniz Sistem ve Ev Dizini simgeleridir. Sabit diskinize ve açmış olduğunuz kullanıcının belgelerine bu simgelerden ulaşabilirsiniz.
Windows'ta masaüstünde sol alt köşede bulunan Başlat menüsünün yerini Pardus'ta Pardus isimli menü almaktadır. Windows'taki Görev Çubuğu ise Pardus'ta Panel olarak adlandırılmaktadır. Pardus'da Görev çubuğu, panelin bir parçası olup açık programların listelendiği kısımdır.
Windows'ta kullandığımız Denetim Masası'nın karşılığı Pardus'ta TASMA'dır. Dil ve erişebilirlik ayarları, kullanıcı hesapları, fare/klavye gibi donanımların ayarlanması, masaüstü simgelerinden açılış ekranına kadar görünüm özelliklerinin değiştirilmesi gibi aklınıza gelebilecek her türlü ayarlama işlemleri TASMA üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Windows'taki Program Ekle Kaldır'ın karşılığı ise Paket Yöneticisi'dir. Paket Yöneticisi, program ekleme-kaldırma işleminin yanı sıra, Pardus'taki tüm masaüstü uygulamalarından Linux Çekirdeği'ne kadar tüm bileşenlerin iki tıkla güncellenebilmesine imkân vermektedir.
[değiştir] Pardus'ta programlar nasıl kurulur ?
Peki, pisi uzantısına çevrilmiş programlar nerede bulunur, nasıl kurulur ?
Pardus'un temel bileşenlerinden biri olan Paket Yöneticisi isimli araç, Linux sürümü bulunan binlerce çeşit programı PiSi'lenmiş biçimde indirebilmemizi sağlamaktadır. Paket Yöneticisi'nde programlar tıkla-kur mantığı ile zahmetsizce indirilip kurabilir, güncellenebilirler.
Bu arada, MS Windows için yazılmış (.exe uzantılı) bazı programlarının Wine vb. "emulatör" yazılımlar vasıtasıyla Pardus altında çalıştırılabilmeleri de mümkün olabilmektedir. Ancak en güzeli, Linux dünyasındaki özgür yazılımları kullanmak, keşfetmektir.
[değiştir] Pardus'da donanımlar nasıl tanıtılır?
Donanımlarınız ile birlikte verilen .exe uzantılı sürücüler Windows için yazıldıklarından Pardus’a uymazlar.
Peki donanımlarımın sürücülerini nasıl yükleyeceğim?
Size şaşırtıcı gelebilir ama Pardus, sahip olduğu güncel Linux çekirdeğinin de desteğiyle pek çok donanımı otomatik olarak tanır sürücülerini yükler. Pardus’u kurduğunuzda ses kartından, ethernet kartına, web kamerasına kadar pek çok donanımın sürücüleri otomatik olarak yüklenerek kullanıma hazır hale gelecektir. Ancak bazı donanımlarınız otomatik olarak tanınmayabilir. Bu durumda çözüm için başvuracağınız ilk yer Pardus-Wiki’nin Donanım sayfaları olmalıdır. Donanım sayfalarında, her çeşit donanım için detaylı bilgiler alabilirsiniz, ayrıca eğer bir dizüstü bilgisayar kullanıyorsanız yine Donanım bölümünde bilgisayarınız hakkında detaylı bilgiler alabilirsiniz.
Pardus’u kurduktan sonra düzgün çalışan herhangi bir donanım için ek bir işlem yapmanıza gerek yoktur genelde, ekran kartları hariç. Ekran kartınız 3B özelliğinin kullanılabilmesi, çeşitli oyunlarla ve Compiz Fuison gibi uygulamalarla daha verimli çalışabilmesi için ilgili sürücü paketini kurmanızda fayda vardır. Bu noktada başvuracağınız yer yine Donanım sayfalarıdır.
Bugüne kadar sadece Windows kullanmışsanız, donanımlarınızın marka modelleri hakkında bir bilgi edinmemiş olabilirsiniz. Pardus'u kurduktan sonra eğer düzgün çalışmayan harici veya dahili herhangi bir donanımınız olursa, Donanım sayfalarında çözüm aramadan önce o donanımın marka/modelini öğrenmeniz gerekecektir. İşte bu gibi durumlarda Pardus CD’si ile kurulu gelen KDE Bilgi Merkezi uygulamasıyla donanımların üreticileri tarafından sağlanan marka/model bilgilerini öğrenebilirsiniz. Üstelik bunun için donanımlarınızın sürücülerinin yüklenmiş olmasına gerek yoktur.
[değiştir] Dosya Uzantıları
Windows'ta standart olarak bir dosya uzantısı en fazla 3 karakterdir. Pardus'ta ise böyle bir kısıtlama yoktur.
Windows'dan alışageldiğiniz uzantılara sahip ses, video, resim, ofis, arşivleme ve diğer dosyaları Pardus'ta kullanmaya devam edebilirsiniz.
Ofis dosyalarının uzantılarını biraz detaylandıralım. Microsoft Office ile oluşturulan (.doc) , (.xls) , (.ppt) , (.pps) dosyaları Pardus'ta OpenOffice.org ile açabilir, düzenleyebilir yine aynı biçimlerde kayıt yapabilirsiniz. Ancak OpenOffice uygulamaları asıl olarak OpenDocument adı verilen, kullanımı gün geçtikçe yaygınlaşan özgür dosya biçimlerini kullanmaktadır.
Bunlar;
OpenOffice.Org Kelime İşlemci: .odt - (Microsoft Word biçimi olan .doc 'un karşılığı) OpenOffice.Org Hesap Tablosu : .ods - (Microsoft Excel biçimi olan .xls 'nin karşılığı) OpenOffice.Org Sunu : .odp - (Microsoft PowerPoint biçimi olan .ppt ve .pps 'nin karşılığı) OpenOffice.Org Veri Tabanı : .odb - (Microsoft Access biçimi olan .mdb 'nin karşılığı)
Windows'ta kullandığımız (.zip) ve (.rar) arşivleme biçimlerini Pardus'da yine kullanabiliriz. Pardus'ta bunların yanı sıra (tar.gz), (gz), (bz2) gibi başka dosya arşivleme biçimleriyle de karşılaşmanız muhtemeldir.
Peki Windows'ta kullanılan standart sıkışmamış resim dosyası olan .bmp için durum nedir? Tabi bu biçimi de Pardus'ta kullanabilirsiniz ama bunun Pardus'ta asıl karşılığının (.xpm) olduğunu göreceksiniz.
Windows'ta kullanılan sıkışmamış ses dosyaları olan (.wav) dosyaları gibi Pardus'da (.au) dosyaları da aynı iş için kullanılır. Tabi (.wav) dosyaları yine Pardus'ta kullanılabilir.
Peki Windows'ta birçok program kurulurken sistemin içinde olan (.dll) dosyaları gibi dosyalar Pardus'ta yok mu? (.dll) dosyaları yapısı gereği Windows'a özgü kütüphane dosyalarıdır. Pardus'ta ise (.so) dosyaları bu amaçla kullanılan dosyalardır.
Windows'ta birçok programın yapılandırma için kullanmış olduğu (.inf) dosyalarında yine Windows'un bir dosya biçimidir. Pardus'ta bunun yerine aynı iş için (.conf) dosyaları kullanılır.
Biraz da dosya sistemlerinden bahsedelim. Windows FAT ve NTFS gibi dosya sistemlerini kullanarak verileri sabit diske yazarken Pardus güncel olarak EXT2 ve EXT3 dosya sistemlerini kullanmaktadır. Bununla birlikte Pardus'ta NTFS ya da FAT biçimli sabit disk bölümlerinize erişebilirsiniz, dosya kaydedebilirsiniz.
[değiştir] Windows'ta kullanılan bazı programların Pardus eşdeğerleri nelerdir?
Windows'ta kullandığımız birçok programın Pardus'ta büyük ihtimalle bir veya daha çok karşılığı vardır. En belirginlerini yazacak olursak;
| Sistem Araçları | ||
| Açıklama | Windows | Pardus |
|
Dosya Yöneticisi |
| |
|
Program yükleme / kaldırma |
| |
|
Sistem Yönetimi |
| |
|
Çalışan görevlerin bilgisi |
| |
| Internet Uygulamaları | ||
| Açıklama | Windows | Pardus |
|
Gezinti Araçları |
| |
|
E-Posta İstemcisi |
| |
|
Haber Okuma Araçları |
| |
|
Sohbet - İletişim Araçları |
| |
|
İndirme Yöneticileri |
| |
| Ofis Uygulamaları | ||
| Açıklama | Windows | Pardus |
|
Ofis Paketleri |
|
|
|
PDF görüntüleme |
| |
|
Belge Tarama |
| |
| Çoklu Ortam Uygulamaları | ||
| Açıklama | Windows | Pardus |
|
Video Uygulamaları |
| |
|
Video Düzenleme |
| |
|
Ses Uygulamaları |
| |
|
CD-DVD Yazma Uygulamaları |
| |
| Grafik Uygulamaları | ||
| Açıklama | Windows | Pardus |
|
Grafik Düzenleme |
| |
[değiştir] Yönetici hakları elde etmek
Windows'taki yönetici kullanıcı olan Administrator'un Linux'daki karşılığı Root kullanıcısıdır. Pardus'ta yetkili kullanıcı hakları elde etmek için oturumun yetkili kullanıcı (root) olarak açılmasına gerek yoktur. Zaten Root olarak oturumun açılması, bazı sakıncalar barındırıyor olması nedeniyle varsayılan olarak engellenmiştir. Root hakları elde etmek için root parolasını biliyor olmanız yeterlidir.
Konsol metin ekranında yetkili kullanıcı (root) hakları elde etmek için;
su
komutu verilip enter tuşuna basılır. Ardından root parolası girilerek tekrar enter tuşuna basılır (root parolası girilirken yazdıklarınız ekrana yansımaz, bu normaldir). Bu işlemleri yaptığınızda Konsolda kullanıcı adınızın önünde yer alan $ işareti # şekline dönüşecektir. Bu # işareti, sizin root hakları elde ettiğinizi ifade eder.
Konsol ekranında sudo ile başlayan bir komuttan sonra normal kullanıcı şifresi girilmektedir. Konsolda yetkili kullanıcı olmak için girilen su komutundan sonra ise yetkili kullanıcı (root) şifresi girilmektedir.
Grafik ekranda root hakları elde etmek için Programlar > Sistem > Daha Fazla Uygulama menüsünde yer alan Dosya Yöneticisi-Yetkili Kullanıcı isimli uygulama kullanılabilir.
[değiştir] Dizin hiyerarşisi
Sıra geldi Windows'ta alışmış olduğumuz temel bazı klasörler ve kısa yolların yaklaşık olarak Pardus'ta neye denk düştüklerine.
Öncelikle Pardus'ta Windows'ta olduğu gibi C: yada D: gibi harddisk bölümleri bulacağınızı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Zira Pardus'ta bütün dosyalar tek bir dizin hiyerarşisinde tutulur. Windows kurulu bölümlerinize Pardus'ta ana dizindeki yani / dizinindeki mnt klasörünün içinde sda1, sda2 gibi isimler alan klasörlerin içinden erişebilirsiniz. Unutmadan şunu da belirtelim Windows'ta olanın aksine Pardus her harddisk bölümünü sadece o bölüme erişilmek istendiğinde ilk kez çalıştırır ve sonraki denemelerde bu ilk erişimden gelen tampon bilgilerle bu disk bölümüne daha çabuk erişir.
Şunu özellikle belirtmek gerekir. Linux, Windows'tan farklı bir dizin hiyerarşisi izler. Nasıl derseniz. Windows'ta genellikle yüklenen programlar program files klasörü altında saklanırken Pardus'ta durum size çok daha karışık gözükecektir. Pardus'ta bir programın dosyaları aynı türdeki dosyaları saklayan gerekli klasörlere dağıtılır. Bu şekilde aradığınız bir yerelleştirme dosyasını yani programın Türkçe çalışması için yapılmış çeviri dosyasını, programın kullandığı kütüphane dosyasını yani Windows'taki (.dll) Pardus'taki (.so) dosyası ve bunun gibi belirli bir amaç için kullanılan dosyaları yerleştirilmiş oldukları kendine özgü klasörün içinde bulabilirsiniz.
Bu yapı size başlangıçta biraz karışık gelecektir ama zamanla işlerinizi daha da kolaylaştırdığını anlayacaksınız.
Birkaç ipucuna değinelim;
- Windows'ta olduğu gibi Pardus'da da normal ayarlar ile göremediğimiz gizli dosyalar vardır. Pardus'da gizli dosyaları görüntülemek Konqueror dosya yöneticisinde Görünüm > Gizli dosyaları göster yolu izlenir. Ayrıca Pardus'da gizli dosyaların isimlerinin başında nokta bulunmaktadır. Örneğin .Notlarım isimli dosya gizli bir dosyadır.
- Windows'ta kurulu bölümün ana dizininde bulunan Documents and Settings klasörünün yerini Pardus'ta büyük oranda Ev Dizini (Home) alır. Yönetici (root) kullanıcısının dosyaları ayrıcalıklı olarak root isimli dizinde yer alır.
- Şimdi gelelim Program Files klasörünü yaklaşık olarak Pardus'ta ne temsil ediyor olduğuna. Bu klasör ana dizindeki usr klasörüdür. Ama onun içi de Windows'a göre oldukça farklıdır.
- Herhalde Windows klasörünün Pardus'ta yaklaşık bir karşılığının olmadığını söylememe gerek yoktur. Dediğimiz gibi her dosya kendi tipindeki dosyaların olduğu dizinde yer almakta.
- Programların dil dosyaları ise Pardus'ta /usr/share/locale dizininde saklanır.
- Pardus'ta (.so) yani kütüphane dosyaları diğer bir değişle Windows'ta bulunan (.dll) dosyalarının benzerleri lib ve usr/lib dizinlerinde yer alır.
- Windows'ta bulunan CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT gibi sistem açılışı ve pencere sisteminin düzenini etkileyen dosyaların yer aldığı dizin ise etc dizinidir.
- Açılış seçeneklerinin ve Linux çekirdeğinin yer aldığı dizin /boot dizinidir.
- Geçici dosyaların yer aldığı dizinler /tmp ve /var/tmp dizinleridir.
- Son olarak Konsol ekranındaki komutların saklandığı dizin /bin ve /sbin dizinleridir.
