Yardım:Biçim el kitabı

PardusWiki, özgür ansiklopedi

Biçem el kitabının amacı ansiklopediye tutarlı bir format kazandırıp kolay okunabilir hale getirmektir.

[değiştir] Madde başlıkları

Başlık mümkünse maddenin ilk cümlesinin öznesi olmalıdır. Örneğin "21. yüzyılın en iyi dağıtımı Pardus'tur ." yerine "Pardus, 21. yüzyılın en iyi dağıtımı olarak bilinir." cümlesi tercih edilmelidir. Eğer başlığın en başta yer alması olası değilse olabildiğince başlangıca yakın olmalıdır.

Madde içinde, başlıktan ilk defa bahsedilirken kalın karakterlerle yazılmalıdır. Bu, üstten 'B' (Kalın yazı) ikonunu seçerek veya terimi üç kesme işareti arasında yazarak sağlanabilir. '''madde başlığı''' yazınca madde başlığı görüntüsünü elde ederiz.

Genel bir kural olarak bağlantılar, maddenin ilk cümlesinde kalın yazılmış terimlerde ve madde içindeki bölüm başlıklarında kullanılmaz.

Bunun dışında maddenin ilk cümlesinde geçen diğer terimlerin kalın olarak yazılmasından kaçınılmalıdır.

[değiştir] Alt başlıklar

Alt başlıklar için kalın yazı yazmaya yarayan ''' (üç kesme işareti) değil, == (iki eşittir işareti) kullanın. == ile başlayın, altbaşlığı ekleyin, sonra tekrar == ekleyerek bitirin. Ya da yukarıdaki A (2. seviye başlık) ikonunu seçin.

Sadece ilk sözcüğün ilk harfini büyük yazın; diğer harfleri ve sözcükleri, özel isim veya özel bir terimin parçaları olmadığı sürece, küçük harfle başlatın.

• Alt başlıklara bağlantı eklemekten kaçının. Bağlantı gerekli olduğu takdirde, terimi ilk cümlede tekrarlayıp, vikileştirmeyi orada yapın.
• Alt başlıkları gereğinden fazla kullanmayın.
• Madde ismini tekrarlamaktan kaçının: örneğin, "Pardus" maddesinde "Pardus'un hedefleri" değil, sadece "Hedefleri" yazın.

[değiştir] Büyük harfler

Büyük harfler vurgu amacıyla kullanılmamalıdır. Bir sözcüğü vurgulamak istiyorsanız, eğik  yazı kullanın.

[değiştir] Eğik yazı

'' (eğik yazı) işareti şu şekilde kullanılır. Örnek:

''Bu eğik bir yazıdır.''

ortaya çıkan sonuç:

Editörlerin eğik yazıyı sadece belirli sözcükleri vurgulamak için kullanmaları tavsiye edilir. Eğik yazı tutumlu kullanılmalıdır..

[değiştir] Noktalama kuralları

Temelde Türkçe dilbilgisi kurallarını uygulayın.

[değiştir] Tırnak işareti

Alıntılar için "çift tırnak" kullanınız; bu ekrandan daha rahat okunabilen bir karakterdir. 'tek tırnak' işaretini "bir alıntı 'bir başka alıntının içinde' olduğu zaman" kullanınız.

Daha uzun alıntılar ilk satıra iki nokta üst üste ile başlamak suretiyle yapılan girinti ile veya <blockquote> </blockquote> notasyonuyla ifade edilebilir. Girintili yazıyla ifade edilen alıntılarda tırnak işaretine gerek yoktur. Birden çok paragrafı olan (girinti kullanılmayan) alıntılarda, çift tırnak işareti her paragrafın başında eklenir, ancak sadece son paragrafın sonunda kapatılır.

Tırnak işaretlerini ve girintileri, alıntıları diğer metinlerden ayırmak için kullanın. Alıntıyı, alıntı yapılan metnin içinde vurgu, yabancı sözcük vb. olmadığı sürece eğik karakterle yazmaya gerek yoktur.

[değiştir] Tırnak işaretinin görünüşü

Tırnak işareti iki şekilde görünebilir:

• Tipografik “yazı”, ‘yazı’
• Daktilo tipi "yazı", 'yazı'

Her ikisi de kullanılabilir. Ancak bilgisayarlarda öntanımlı olan, dolayısıyla İnternet'teki ve Vikipedi'deki çoğu yazıda kullanılan yazı tipi ikincisidir. O yüzden, özellikle madde başlığında tırnak işareti kullanılıyorsa, daktilo tipi olmasına dikkat ediniz.

Tırnak işaretine benzeyen aksan işaretlerini (`text´) kesinlikle kesme işareti veya tırnak işareti olarak kullanmayınız.

[değiştir] Parantez kullanılan yerlerde noktalama

Noktalama, içinde kullanıldığı yazıya göre uygulanır. Eğer yazının tamamı parantez içindeyse, bir fark olmadan aynen uygulanır. Paranteze alınan yazı tam bir cümle değilse (buradaki gibi), noktalama onun dışında kalır.

Bu uygulama köşeli parantez "[ ]" için de geçerlidir.

[değiştir] İki nokta üstüste

İki nokta üstüste kullanırken öncesinde boşluk bırakmayınız:

• Sadece iki sene üretildi: 1941 ve 1943 (doğru)
• Sadece iki sene üretildi : 1941 ve 1943 (yanlış)

[değiştir] Tire işaretleri

[değiştir] Vikipedi'de kullanılan tire ve çizgiler

Tire işareti, veya daha açıklayıcı olmak gerekirse eksi tiresi (-) görsel olarak en kısa çizgi karakteridir. Geleneksel olarak satırları bölmede, sözcükleri birleştirmede veya eksi işareti yerine kullanılır. Tarihsel nedenlerden ötürü klavyede yer alan tek tire karakteridir. Diğer çizgi karakterleri yazılımları tarafından tutarlı bir şekilde gösterilemediği için en çok kullanılan çizgi karakteridir.

Eksi işareti, eşittir ve artı işaretleri ile aynı genişlikte olacak şekilde tasarlanmıştır. TeX ile yazılmayan denklemlerde eksi işareti yerine veya negatif sayıları ifade etmek için kullanılmalıdır. Hemen hemen bütün tarayıcılar tarafından desteklenir. HTML olarak − veya sayısal biçimiyle − kullanılabilir.

Orta çizgi (–), tireden (kısa çizgiden) biraz daha uzun olup, uzun çizginin yarısı kadar bir genişliğe sahiptir. – şeklinde ifade edilebilir. Zaman aralığını ifade eder (İki tarih arası gibi). Sayılar veya kelimeler arasında kullanılan orta çizginin yanlarında boşluk olmaz (İstanbul–Ankara gibi). Ancak çok sözcükten oluşan ifade ve tamlamalarda (örneğin 1 Mart 2005 – 23 Temmuz 2006) rahat okunabilme açısından boşluk tercih edilmelidir.

Eski daktilolarda çizgiler birbiriyle bitişik gözüktüğü için, uzun zaman çift çizgi (--) uzun çizgi yerine kullanılmıştır. Bu halen kabul edilebilir bir kullanımdır.

[değiştir] Kesme (taksim) işaretleri

İki sözcüğü kesme işareti (eğik çizgi) ile birleştirmekten kaçının çünkü bu yazım biçimi o sözcüklerin birbirleri ile ilişkili olduğunu belirtebilse de nasıl ilişkili olduklarını anlatmaz. Belirsizliği ortadan kaldırmak için açıkça yazmak tercih edilmelidir.

Hukuki metinler dışarda tutulmak üzere, "ve/veya" yapısının kullanılması da tercih edilmemelidir. Onun yerine,

• "içeren veya (içeren ya da)" için "x veya y, ya da her ikisi" gibi,
• "dışlayan veya (dışlayan ya da)" için ise "ya x ya da y, ama her ikisi değil" gibi bir kalıbın

kullanılması tercih edilmelidir.

[değiştir] Kısaltmalar ve eşanlamlar

Şablon:Bakınız Kısaltma veya eşanlamların yazılımın kurallarını kısaltma sayfasında bulunmaktadır.

[değiştir] Söyleniş/okunuş

Şablon:Bakınız Türkçe ve diğer dillerdeki kelimelerin hangi sit kullanarak kullanalılacağı Vikipedi:Stil rehberi (fonetik) de bulunmaktadır.

[değiştir] Bilimsel yazım

• Bilimsel maddelerde birim sistemi olarak, tarihsel ya da pragmatik bir sebep olmadığı sürece (Hubble sabiti örneğindeki SI birimi Hz yerine km/s)/Mpc kullanımı gibi), SI birimlerini kullanın. Diğer maddeler için metrik sistem kullanılabilir' gerekirse, İngiliz ölçü sistemi parantez içinde belirtilebilir. Vikipedi'nin sayı yazım şekli 12.345.678,901 dir.
• Kimya ve kimyasal maddeler hakkındaki maddeler için, başlık hariç mümkün olan her yerde IUPUC'nin isimlendirmesini kullanın. Başlık için, sık kullanılan ismine takiben (eğer farklı ise) IUPAC ismi eklenmelidir. Genel bilgi için sistemik isimlendirme'ye' özellikle organik bileşikler içinse IUPAC terminolojisine başvurabilirsiniz.
• Periyodik tablo grupları için , yeni kabul edilen IUPAC isimlerini kullanın (bunlar Roma ya da Latin harflerinden farklı olarak Hint-Arap sayılarını kullanmaktadır).
• Matematik ve matematik formülleri için, Vikipedi:Matematik sayfasına bakınız.

[değiştir] Bölümler

Şablon:Anamadde

[değiştir] Basit tablolaştırma

Bir boşlukla başlayan satırlar, yazı karakteri enlerinin sabit bir değer aldığı ve basit tablolaştırma için kullanılabilecek satırlar haline gelir. Bu şekildeki kullanımda, bir boşluk ile başlayan ve devamında da herhangi bir şey içermeyen satır ise tablodaki olası boş satır gereksinimini karşılar.

Örnek:

         T.C.'nin para birimleri
==========================================

2005'e kadar   2005 - 2006  2006'dan sonra
------------   -----------  --------------
     TL            YTL            TL
                   YKr            Kr

Daha karmaşık tabloların yapımı ile ilgili bilgi için bakın: Yardım:Tablo.

[değiştir] Karşılaştırma tabloları

Bir konu hakkında birden fazla programın özelliklerini karşılaştırmak istiyorsanız tablo kullanmanız gerekecektir. Karşılaştırmak istediğiniz programların hangi özelliklerini karşılaştıracağınıza karar vermeniz gerekmektedir. Karşılaştırma sayfasının başına Karşılaştırma: ön ekini koymanız karşılaştırma sayfasının bütünlüğü açısından önemlidir.

Karşılaştırma tabloları hakkında buradan daha fazla bilgi alabilirsiniz.

[değiştir] Kullanım ve imla

[değiştir] Kullanım

• Yazı içinde, yerleşmiş yabancı sözcükler kullanılmışsa, bunların ilk yazanın uygun gördüğü şekliyle bırakılmasında sakınca yoktur; ancak yine de maddeyi yazarken yaygın kullanıma sahip Türkçe alternatifler tercih edilmelidir.
• Genel olarak kabul görmüş sözcüklerin kullanımı doğru kabul edilip tercih edilmelidir.
• Anlamda şüpheye yer bırakmayacak sözcükler tercih edilmelidir.

[değiştir] Birinci tekil ve çoğul şahıs özne kullanımından kaçının

Vikipedi maddeleri bir kişinin fikirlerine ya da deneyimlerine dayandırılmamalıdır. Bu yüzden "Ben" sözcüğü ancak alıntı bir sözün içindeyse kullanılabilir, bunun dışında asla kullanılmamalıdır. Benzer sebeplerden dolayı "Biz" ve "Biri" sözcüklerinin de kullanımından kaçınılmalıdır. "Biz Vandallık tehlikesine karşı dikkatli olmalıyız" yerine "Editörler Vandallık tehlikesine karşı dikkatli olmalıdır" daha ansiklopedik bir ifadedir.

Yine de bazı durumlarda "biz" veya "ben" sözcüklerini kullanmakta sakınca olmayabilir. Her okuyanda ortak genel algı deneyimleri bu duruma örnek sayılabilir. "İnsanlar gözlerini açtığında bir şeyler görürler" en iyi ifade biçimi olsa da "Biz gözümüzü açtığımızda bir şeyler görürüz" ifadesi de kullanılabilir. Bu ifade edilgen "Gözler açılındığında bir şeyler görünür." kullanımından iyidir.

Aynı zamanda "biz" sözcüğünü matematik hesaplamalarında kullanmak da kabul edilebilir. Örnek olarak: "Bir sayının mutlak değer içerisinden nasıl çıkacağını bulmak için ilk önce sayıyı bilmemiz gerekir."

[değiştir] İkinci tekil şahıs kullanımından kaçının

İkinci tekil şahsın kullanımı (sen) önerilmez. Bu ansiklopedik dilin muhafaza edilmesi ve cümlelerin açık olması açısından önemlidir. Yerine cümlenin öznesini belirtin, örneğin:

"Bir oyuncu başlangıç çizgisini geçtiği zaman 200 YTL alır.", veya

"Başlangıç çizgisini geçen oyuncular 200 YTL alırlar." şeklinde kullanın,

"Başlangıç çizgisini geçtiğin zaman 200 YTL alırsın." kullanımı ansiklopedik dile uygun değildir ve önerilmez.

Ancak alıntı yapılırken bu kullanım tavsiye edilmez, alıntı doğrudan yapılmalıdır.

[değiştir] Resimler

Tek bir resim içeren maddelerde resmin sağ üst köşeye yerleştirilmesi önerilir, fakat bu kesin bir kural değildir. Sağ tarafa bakan portreler sola hizalanmalıdır. (Maddenin içine bakacak şekilde.)

[değiştir] Resim altı yazıları

Resimler, fotoğraflar ve diğer grafikler "kendi kendilerini anlatmıyorlarsa" alt yazı ile birlikte kullanılmalıdır.

[değiştir] Sırasız listeler

Sırasız listeler hazırlanırken şu kurallara uyulmalıdır:

• Tam cümleler sıralanırken, daima noktalama işaretlerini kullanın ve bir nokta ile bitirin.
• Tamamlanmamış cümlelerin sonunda noktalama işareti kullanmayın.
• Cümle tiplerini karışık kullanmayın; bir listede ya tam cümleler, ya da cümle parçaları kullanın.
• Listedeki her bir giriş büyük harfle başlar, cümle ya da cümle parçaları kullanılması farketmez.

[değiştir] İç bağlantılar

Sadece içerikle alakalı kelimeleri bağlantı yapın. Mümkün olan tüm kelimelere bağlantı vermek hem gereksiz hem de rahatsız edicidir; madde bağlantılar yüzünden daha zor okunur duruma gelmemelidir. Yoğun bir şekilde işlenmiş bağlantılar, gerçekten konuyla ilgili ve yararlı bağlantıların da gözden kaçmasına neden olur. Sayfanın ileride düzenlenmesini zorlaştırır. Bağlantı temelde basılı yayınlardaki dipnotların yerine geçer. Basılmış bir ansiklopedide her kelimenin ardında "(bknz:)" yazılması akılcı olmaz. Bu yüzden bağlantılar tasarruflu ve konuyla ilgili yarar sağlayacakları yerde kullanılmalıdır.

Bağlantı oluşturduktan sonra doğru yere gidip gitmediklerini kontrol edin.

[değiştir] Başvuru Kaynakları (Referanslar)

Maddeyle ilgili referanslar verirken aşağıdaki alt başlıkları kullanabilirsiniz:

[değiştir] Ayrıca bakınız

Maddede geçen terimlerin sayfalarına yani madde ile birebir ilgisi olmayan ama maddeyi tam olarak kavramak için yararlı olacak maddeleri barındırır.

[değiştir] İlgili maddeler

Maddenin konusu ile birebir ilgili diğer maddeler için, örneğin maddenin bir sonucu olan şeyleri konu alan maddeler gibi (Bell maddesinde İlgili Maddeler'de telefon bulunabilir).

[değiştir] Dış bağlantılar

Adından da anlaşıldığı gibi Vİkipedi dışındaki sitelere referans verirken kullanmanız gereken alt başlık.

[değiştir] Kaynakça

Maddeyi hazırlarken yararlandığınız; yeniden yorumladığınız ya da birebir alıntılar yaptığınız kaynakların listesi. Telifli eserleri hiçbir şekilde kopyalamayacağınızı unutmayın.

[değiştir] Notlar

[değiştir] Burada bulamadığınız kurallar

Eğer bu sayfada aradığınız kullanım biçimini bulamazsanız, Türk Dil Kurumu gibi diğer kaynaklara başvurunuz.

Daha basit bir yöntem de, beğendiğiniz bir maddeyi "değiştir" ile açarak diğer yazarların nasıl yaptıklarına bakmaktır. Sonra sayfayı kaydetmeden kapatabilirsiniz, ama hazır gelmişken bir göz atın isterseniz çünkü her madde daha iyiye geliştirilebilir.

[değiştir] Kodu sade tutun

Bilginin gösterilmesi açısından yararlı ve anlaşılır bir şekilde mümkün olan en sade biçimlemeyi tercih edin. Biçimleme kodları değişik tarayıcılarda değişik şekillerde gösterilebilir. Bu yüzden HTML ve CSS'i geçerli bir sebep olmadığı sürece kullanmayın. Biçimlendirmeyi minimuma indirmek düzenlemeyi kolaylaştıracaktır.

Özellikle CSS'in float veya line-height özelliklerini kullanmayın, çünkü bunlar büyük fontlar kullanıldığı zaman bazı tarayıcılarda sayfanın gösterilme işleminin yarım kalmasına neden olmaktadır.

[değiştir] Biçim sorunları

Yazı büyüklüğü, boşluklar ve renk gibi biçem öğelerinin ayarlanması özel bir durum gerektirmedikçe Vikipedi'ye bırakılmalıdır. Eğer bir yazı büyüklüğü belirtmek zorunda iseniz göreceli bir büyüklük belirtin; font-size: 80% gibi. font-size: 4pt gibi mutlak büyüklük belirtmekten kaçının.

[değiştir] Yorumları görünmez yapın

Maddenin tamamlanmamış ve eksik olduğunu vurgulamaktan kaçının.

Benzer düşünce ile, okuyucunun henüz bir içeriğe sahip olmayan tablo ve başlıkları görmesinde pek bir fayda yoktur.

Diğer editörlerle iletişim kurmak istiyorsanız, tartışma sayfasına mesaj bırakın. Yalnızca mesajınızı madde içerisinde vermenin gerçekten avantaj sağladığı durumlarda ise sıradan okurların göremeyeceği satır arası yorumları kullanın. Bunun için, salt editörlerin görmesini istediğiniz yazıyı <!-- ve --> işaretleri arasına alın.

Örneğin aşağıdaki

merhaba <!-- Bu bir yorumdur --> dünya


yazısı şu şekilde görülür:

Böylece yorum sadece viki kodlarına bakıldığında görülebilir.

[değiştir] Okunabilirlik

Okunabilirliği değerlendirin. Yazdıklarınızın kolay okunur olmasına özen gösterin. Kalın harfler ve listeler gibi ögelerin kullanımında sağduyulu davranın.